RUGBY

Το Ράγκμπι αποτελεί μετεξέλιξη της μορφής ποδοσφαίρου που παιζόταν στις αρχές του 19ου αιώνα στο φημισμένο σχολείο που υπάρχει ακόμη και σήμερα στην ομώνυμη πόλη της Αγγλίας. Το σχολείο του Ράγκμπι, όπως και άλλα φημισμένα σχολεία της ίδιας κατηγορίας (λ.χ. Ίτον, Γουΐντσεστερ) είχε τους δικούς του ιδιαίτερους κανόνες που δεν ήταν γραπτοί, αλλά είχαν καθιερωθεί στην πράξη από τους μαθητές. Ιδιαιτερότητα του ποδοσφαίρου του Ράγκμπι ήταν ότι ο παίκτης μπορούσε να πιάσει την μπάλα με τα χέρια και να τρέξει, κρατώντας την, προς το αντίπαλο τέρμα. Το πιάσιμο της μπάλας με τα χέρια δεν ήταν, τότε, ιδιαίτερα ασυνήθιστο, αλλά οι άγραφοι κανόνες που τηρούνταν στα άλλα σχολεία όριζαν ότι, αν έπιανε τη μπάλα με τα χέρια, ο παίκτης μπορούσε μόνον να σουτάρει (στήνοντας τη μπάλα ή αφήνοντάς την να πέσει στο έδαφος και κλοτσώντας την καθώς αναπηδούσε) και όχι να προχωρήσει προς το αντίπαλο τέρμα. Στα τέλη του 19ου αιώνα διαδόθηκε η πληροφορία ότι ο πρώτος που παραβίασε τους παραδοσιακούς κανόνες τρέχοντας με την μπάλα προς το τέρμα (κάτι που, υποτίθεται, οδήγησε στη γέννηση μιας νέας μορφής ποδοσφαίρου) ήταν ο τότε μαθητής του σχολείου Γουΐλιαμ Γουέμπ Έλις. Αυτό υποτίθεται ότι έγινε το 1823, γι’ αυτό και το 1923 γιορτάστηκε η «εκατονταετηρίδα» του αθλήματος.
Οι κανόνες του ράγκμπι κωδικοποιήθηκαν γραπτώς για πρώτη φορά μόλις το 1845. Εντωμεταξύ, το άθλημα του ποδοσφαίρου, με την ευρεία έννοια, άρχισε να γνωρίζει διάδοση στην Αγγλία, καθώς πρώην μαθητές σχολείων συνέχισαν να παίζουν και μετά την αποφοίτησή τους, ενώ φοιτούσαν στο Πανεπιστήμιο ή και αργότερα. Επειδή κάθε σχολείο είχε τους δικούς του κανόνες, έγινε προσπάθεια κωδικοποίησης ενός μεικτού συστήματος, που θα ήταν αποδεκτό από όλους. Οι απόφοιτοι άλλων σχολείων δέχθηκαν αυτό το μεικτό σύστημα που μετεξελίχθηκε στο σημερινό άθλημα του ποδοσφαίρου (Association Football / Soccer). Έτσι, οι ιδιαίτερες μορφές ποδοσφαίρου που παιζόταν σε άλλα ιδιωτικά σχολεία της Αγγλίας, δεν εξαφανίστηκαν μεν (παίζονται από τους μαθητές ακόμη και σήμερα) αλλά δεν γνώρισαν καμία ευρύτερη διάδοση. Αντίθετα, οι απόφοιτοι του Ράγκμπι και, γενικότερα, οι θιασώτες του ποδοσφαίρου που παιζόταν σ’ αυτό το σχολείο δεν συμμετείχαν σ’ αυτή την κοινή προσπάθεια και έτσι το «ποδόσφαιρο του Ράγκμπι» ή, πιο απλά, Ράγκμπι αποτελεί, μέχρι σήμερα, ιδιαίτερο άθλημα.
Φυσικά, από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα έχουν γίνει πολλές αλλαγές στους κανονισμούς του, ωστόσο πολλά από τα χαρακτηριστικά του αρχικού παιχνιδιού, όπως είναι το πιάσιμο της μπάλας με το χέρι, η διεκδίκηση της μπάλας που βρίσκεται στο έδαφος από παίκτες και των δύο ομάδων που σπρώχνουν ο ένας τον άλλο με τους ώμους και το σώμα (σκραμ ή ρακ), τα δοκάρια σε σχήμα Η, το οφσάϊντ κλπ., έχουν διατηρηθεί. Σταθμός στην εξέλιξη του αθλήματος απετέλεσε η ίδρυση της Αγγλικής Ομοσπονδίας Ράγκμπι (Rugby Football Union – Ένωση Ποδοσφαίρου του Ράγκμπι) το 1871. Είχε προηγηθεί η άρνηση ορισμένων σωματείων που έπαιζαν ράγκμπι να μετάσχουν στην Αγγλική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία (Football Association).
Άλλος σημαντικός σταθμός ήταν η υιοθέτηση αυστηρών κανόνων κατά του επαγγελματισμού, στα τέλη του 19ου αιώνα. Αυτό οδήγησε σε σχίσμα, αφού οι οπαδοί του επαγγελματισμού που κυριαρχούσαν στη Βόρεια Αγγλία, αποχώρησαν από την RFU το 1895 και ίδρυσαν την ‘Βόρεια Ένωση’ (Northern Union), η οποία το 1922 μετονομάστηκε σε ‘Σύνδεσμο του Ράγκμπι’ (Ράγκμπι Λιγκ – Rugby League). Ανάλογο σχίσμα δημιουργήθηκε και στην Αυστραλία το 1908. Οι οπαδοί του επαγγελματισμού υιοθέτησαν ορισμένες αλλαγές στους κανόνες που είχαν σαν αποτέλεσμα να θεωρείται το ράγκμπι λιγκ διαφορετικό σπορ από το πρώην ερασιτεχνικό, που από το όνομα της δικής του ομοσπονδίας ονομάζεται ‘ράγκμπι γιούνιον’. Μεταξύ των άλλων, τα δύο αθλήματα διακρίνονται και από τον αριθμό των παικτών, αφού στο γιούνιον κάθε ομάδα έχει 15 παίκτες και στο λιγκ 13. Μέχρι το 1995 που το γιούνιον παρέμενε, τυπικά, ερασιτεχνικό, συνέβαινε συχνά παίκτες να το εγκαταλείψουν και να γίνουν επαγγελματίες παίζοντας λιγκ. Από το 1995 και μετά υπάρχει και η αντίστροφη δυνατότητα, με παίκτες ν’ αλλάζουν, μερικές φορές περισσότερες από μία φορά στη διάρκεια της καριέρας τους, «κώδικα» παιχνιδιού
Το λιγκ είναι σήμερα δημοφιλές στην Αγγλία (ιδίως Βόρεια) και στην Αυστραλία (ιδίως στην πολιτεία της Νέας Νοτίου Ουαλίας) και, σε μικρότερο βαθμό και στη Νέα Ζηλανδία. Το Ράγκμπι Γιούνιον είναι ιδιαίτερα δημοφιλές σε ολόκληρη τη Μ. Βρετανία (Αγγλία, Σκοτία, Ουαλία), στην Ιρλανδία, στη Γαλλία (ιδίως νοτιοδυτική), τη Ν. Αφρική, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, ενώ σημαντική δύναμη σε παγκόσμιο επίπεδο θεωρούνται και η Αργεντινή και, σε μικρότερο βαθμό, η Ιταλία, το Φίτζι, η Σαμόα, η Τόγκα και η Γεωργία. Στις Η.Π.Α. και στον Καναδά το ράγκμπι εξελίχθηκε στην κυρίαρχη μορφή ποδοσφαίρου από τα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά υιοθετήθηκαν αρκετές αλλαγές στους κανονισμούς, με αποτέλεσμα ο κώδικας ποδοσφαίρου που παίζεται στις Η.Π.Α. και στον Καναδά να θεωρείται εντελώς διαφορετικό άθλημα, που έγινε γνωστό με τα ονόματα «αμερικανικό ποδόσφαιρο» και «καναδικό ποδόσφαιρο», αντίστοιχα. Στις χώρες αυτές παίζεται σήμερα και ράγκμπι γιούνιον, χωρίς όμως να μπορεί να συναγωνιστεί σε δημοφιλία τον κυρίαρχο στην κάθε μια από τις χώρες αυτές κώδικα ποδοσφαίρου. Πάντως, εθνικές ομάδες από αυτές τις δύο χώρες συμμετέχουν στα παγκόσμια κύπελλα ράγκμπι γιούνιον.
Από τους κανόνες του ράγκμπι (αλλά και ενός άλλου κώδικα, του Κελτικού ποδοσφαίρου / Gaelic football) προέρχονται εν μέρει και με πολλές τροποποιήσεις, και οι κανόνες ενός άλλου αθλήματος (αυστραλιανό ποδόσφαιρο) που παίζεται στην Αυστραλία (ιδίως στην πολιτεία της Βικτώριας).
Μετά από έναν αιώνα ερασιτεχνισμού, το 1995 το Ράγκμπι γιούνιον εγκατέλειψε και επισήμως τους σχετικούς κανόνες και αποδέχεται και αυτό τον επαγγελματισμό.
  • Ράγκμπι 15 παικτών ή ράγκμπι γιούνιον (rugby union): η ονομασία του προήλθε από την Rugby Football Union, την Αγγλική Ομοσπονδία Ράγκμπι, η οποία το καθιέρωσε. Διεθνώς εποπτεύεται από τη Διεθνή Ομοσπονδία Ράγκμπι (International Rugby Board ή IRB), η οποία ιδρύθηκε το 1886. Παίζεται σε περισσότερες από 120 χώρες. Ως το 1995 ήταν καθαρά ερασιτεχνικό, αλλά από τότε υπάρχει και επαγγελματικό.
  • Ράγκμπι 7 παικτών ή ράγκμπι σέβενς (rugby sevens): παίζεται από επτά παίκτες και έχει μικρότερη διάρκεια: δύο ημίχρονα των 7 λεπτών και των 10 λεπτών στον τελικό. Στα ισόπαλα ματς υπάρχει πεντάλεπτη παράταση. Εποπτεύεται επίσης από την Rugby Football Union και διεθνώς από την IRB. Ξεκίνησε από τη Σκοτία και είναι δημοφιλές μέχρι σήμερα. Είναι ερασιτεχνικό και οι διοργανώσεις διεξάγονται συνήθως το καλοκαίρι. Επειδή έχει μικρή διάρκεια, συχνά τα τουρνουά τελειώνουν μέσα σε μια μέρα. Αποτελεί άθλημα στους Αγώνες της Κοινοπολιτείας και συμπεριλαμβάνεται στο πρόγραμμα και των θερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2016

 

Το ράγκμπι υπήρξε ολυμπιακό άθλημα από το 1900 ως το 1924. Διεξήχθη μόνο σε τέσσερις ολυμπιάδες (1900, 1908, 1920, 1924), με συμμετοχή δυο-τριών χωρών κάθε φορά. Έτσι αποσύρθηκε από το πρόγραμμα των επόμενων ολυμπιάδων. Επανήλθε στο Βερολίνο το 1936 ως άθλημα επίδειξης με τη συμμετοχή τεσσάρων χωρών και έκτοτε δεν εντάχθηκε ξανά, παρά τις ενέργειες που έχουν γίνει προς τη Δ.Ο.Ε. Ο κώδικας Rugby Sevens έχει ήδη συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα των θερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2016 και του 2020.

 
Σημαντικές διεθνείς διοργανώσεις είναι οι εξής:
  • Παγκόσμιο Κύπελλο Ανδρών (Rugby World Cup): διεξάγεται από το 1987 κάθε τέσσερα χρόνια υπό την αιγίδα της IRB (Διεθνούς Ομοσπονδίας Ράγκμπι (15 παικτών). Το έπαθλο που απονέμεται στο νικητή ονομάζεται Κύπελλο Έλις (Ellis Cup), προς τιμήν του εμπνευστή του αθλήματος, Γουέμπ Έλις. Στην τελευταία διοργάνωση, που διεξήχθη το 2007 στη Γαλλία, παγκόσμια πρωταθλήτρια αναδείχθηκε η Νότια Αφρική. Το επόμενο παγκόσμιο κύπελλο έχει προγραμματιστεί να γίνει το 2015 στη Αγγλία.
  • Παγκόσμιο Κύπελλο Ράγκμπι Γυναικών (Women’s Rugby World Cup): διεξάγεται από το 1991 κάθε τέσσερα χρόνια υπό την αιγίδα της IRB.
  • Παγκόσμιο Κύπελλο Ράγκμπι 7 παικτών (Rugby World Cup Sevens): διεξάγεται κάθε τέσσερα χρόνια, από το 1993 για τους άνδρες και από το 2009 για τις γυναίκες, υπό την αιγίδα της IRB.
  • Πρωτάθλημα των Έξι Εθνών (Six Nations Championship): είναι η παλαιότερη διεθνής διοργάνωση ράγκμπι, αφού ξεκίνησε το 1883. Είχε ανέκαθεν την αίγλη ενός άτυπου παγκόσμιου πρωταθλήματος, αφού μετέχουν οι παραδοσιακές δυνάμεις του αθλήματος. Ως το 1909 μετείχαν οι τέσσερις βρετανικές ομοσπονδίες: ΑγγλίαΣκοτίαΟυαλίαΙρλανδία και ονομαζόταν Home Nations Championship (Πρωτάθλημα Βρετανικών Εθνών). Από το 1909 ως το 1931 συμμετείχε και η Γαλλία και μετονομάστηκε σε Five Nations Championship (Πρωτάθλημα Πέντε Εθνών). Την περίοδο 1932 ως 1939 η Γαλλία αποχώρησε και επανήλθε στην αρχική μορφή (Home Nations). Μεταπολεμικά (1947 ως 1999) η Γαλλία επανήλθε καθώς και η ονομασία «Πρωτάθλημα Πέντε Εθνών». Από το 2000 μετέχει και η Ιταλία και πήρε τη σημερινή του ονομασία.